سه شنبه, 21 آذر 1396

هفته‌نامه شماره 493: 20 آذر 1396

تأثیر روزه‌داری در بیماری‌ها
- دکتر صدیقه برزکار*
روزه‌داری منجر به استراحت دستگاه گوارش می‌شود و سوخت و ساز بدن را تنظیم کرده و احتمال ابتلا به برخی بیماری‌‌ها از جمله افسردگی، استرس، افزایش فشارخون، میگرن، افزایش وزن، بی‌خوابی و گاهی دیابت را کاهش می‌دهد.‌اما در برخی موارد روزه‌داری می‌تواند در افراد بیمار لطماتی را به سلامت فرد وارد سازد. بایستی این افراد برای اطمینان از بی‌خطر بودن روزه با پزشک خود مشورت کنند.
دیابت و روزه‌داری
افراد مبتلا به دیابت که دارو دریافت می‌کنند، با توجه به شدت بیماری و با مشورت پزشک ممکن است مجاز به روزه‌داری باشند. در مبتلایان به دیابت غیر وابسته به انسولین (دیابت نوع 2)که دارای اضافه وزن بالا باشند( BMI بالاتر از 28 دارند) و با دریافت منظم دارو(2 بار در شبانه‌روز) قندخون خود را کنترل می‌کنند، روزه‌داری نه تنها مضر نیست بلکه می‌تواند مفید باشد.
افراد دیابتی زیر(با تشخیص پزشک) لازم است از روزه‌داری خودداری نمایند:
1-مبتلایان به دیابت (چه وابسته به انسولین و چه غیر وابسته به انسولین) که بیماری خود را کنترل نکرده‌اند و قند خون آن‌ها به حد قابل قبولی نرسیده است. 2- مبتلایان به دیابت نوع(یک وابسته به انسولین) که در روز چند نوبت انسولین تزریق می‌کنند. 3- دیابتی‌های اجسام کتونی در خون و ادرار. 4- افرادی که در طول روز 2 بار یا بیش‌تر به افزایش قندخون(هیپرگلیسمی)یا کاهش آن(هیپوگلسیمی) دچار می‌شوند. افراد دچار تعریق، مبتلا به عفونت 5- افراد مبتلا به پرفشاری خون کنترل نشده و هم چنین آنژین قلبی درمان نشده 6- افراد سالخورده‌ی مبتلا به دیابت 7- افرادی که سابقه‌ی کتواسیدوز(افزایش عرق سرد و تپش قلب)، این نشانه افت قند خون است و باید روزه باز شود.
قندخون روزه‌داران دیابتی در طول ساعات روزه‌داری بایستی در چندین نوبت بررسی شود. در صورت احساس علایم ناشی از کاهش یا افزایش شدید قندخون، باید روزه را باز کنند. بیماران دیابتی که دچار عوارض مزمن دیابت بر کلیه‌ها، چشم، قلب و... شده‌اند، ممکن است با روزه گرفتن دچار مشکل حادی نشوند، ولی برای پیشگیری از پیشرفت عوارض مزمن، بهتر است روزه نگیرند و یا با متخصص مربوطه مشورت کنند.
روزه و بیماری‌های کلیوی
چون افراد در ماه رمضان در معرض کم آبی شدید قرار گرفته و مواد زاید با غلظت بالا در ادرارشان دفع می‌شود، برای پیشگیری از تشکیل سنگ‌های کلیه و سیستم ادراری، باید مبادرت به مصرف مایعات بیش‌تری در سحر و افطار نمایند. روز‌ه‌دارانی که فقط یک نوبت سنگ ادراری درمان شده داشته اند، به شرط مصرف آب فراوان بین افطار تا سحر، می‌توانند روزه بگیرند. ضروری است که این افراد تحت نظر پزشک متخصص باشند.
روزه و فشار خون
روزه به کاهش پرفشاری خون کمک می‌کند. افراد مبتلا به پرفشاری خون  باید در طول روز، فشار خود را چك كنند. اگر در طول روز، بیمار دچار تغییر و بالا رفتن فشار خون شود، نباید روزه بگیرد اما اگر در طول روز فشار خون فرد تغییر نكرد، روزه گرفتن موردی ندارد.
روزه و بیماری‌های قلبی
 بیماران قلبی- عروقی باید طبق یك رژیم غذایی خاص روزه بگیرند و از مصرف غذای سنگین در افطار خودداری نموده و در عین حال رژیم پایین آورنده فشار خون تجویز شده توسط مشاور تغذیه را رعایت نمایند. پرهیز از استرس و عدم استفاده از غذاهای نفخ‌آور(حبوبات و شیر) برای این بیماران توصیه نمی‌شود و با مشورت پزشك می‌توانند از داروهایی با اثر درازمدت استفاده كنند همچنین مصرف داروهای ادرارآور را كاهش دهند.
روز‌ه‌داری برای مبتلایان به کم‌خونی
 اگر شدت کم‌خونی در افراد بالا باشد و نیازمند دریافت مکمل آهن در چند نوبت روزانه باشند، روزه‌داری توصیه نمی‌شود. مبتلایان به کم‌خونی خفیف تا متوسط باید به كیفیت غذای مصرفی خود در این ماه توجه بیش‌تری نمایند و مصرف مواد غذایی غنی از آهن و پروتئین‌ها به ویژه پروتئین‌های حاوی ترکیبات آهن(اول گوشت قرمز و سپس گوشت‌ سفید) را افزایش دهند.
سردردهای میگرنی
علت اساسی سردردهای مرتبط با روزه داری عموما ناشی از گرسنگی و افت قند خون، ازدست دادن آب بدن، خواب ناکافی  و قطع مصرف موادی كه وابستگی ایجاد می‌كنند(كافئین و نیكوتین) می‌باشد. این افراد نیز با راهنمایی پزشك معالج و ایجاد تغییرات مختصر در مصرف دارو می‌توانند روزه بگیرند.
کبد چرب غیر الکلی(NAFLD) 
در مبتلایان به کبد چرب نوع خفیف رعایت تغذیه صحیح در ماه رمضان سبب کاهش قند خون، کنترل وزن، کاهش اندازه دور شکم و چربی‌های بدن می‌شود. لذا با آزاد کردن چربی‌های رسوب کرده در کبد به بهبود بیماری کمک می‌نماید. کسانی که کبد آن‌ها به شدت چرب است(مبتلایان نوع  2 و3) روزه‌داری طولانی، خطر را تشدید می‌کند. مبتلایان به سیروز کبدی یا نارسایی کبدی نیز نباید روزه بگیرند و باید با پزشک معالج خود و متخصص تغذیه مشورت نمایند.
* متخصص داخلی