به مناسبت روز جهانی شنوایی پاسارگاد گزارش می‌دهد

سکوتی سرشار از حرف‌های نگفته

- نجمه محمودآبادی

پسر در یکی از پارک‌های شهر مسئول یک وسیله بازی است. او هم ناشنوا است و هم نمی‌تواند حرف بزند. تنها پل ارتباطی بین پسر و مشتری‌هایش انگشتان پسر هستند که اول عدد دو را نشان می‌دهند و بعد عدد پنج را. مشتری‌هایش اغلب پدر و مادرانی‌ هستند که آمده‌اند فرزندشان از وسیله بازی استفاده کنند. و افراد حدس می‌زنند که منظور پسر دو و هزار پانصد تومان است. پسر پول را از پدر و مادرها می‌گیرد و در را برای بچه‌های‌شان باز می‌کند. می‌خواهم با پسر حرف بزنم اما هیچ پل ارتباطی میان من و او نیست. روی نیمکت پارک می‌نشینم و کار و کاسبی پسر را تماشا می‌کنم. مادری که حدود 10 دقیقه کودکش از وسیله بازی استفاده کرده است و حالا دیگر نمی‌خواهد بازی کند با پسر حرف می‌زند و می‌خواهد پولش را پس بگیرد. مرتب به پسر اشاره می‌کند که دو هزار و پانصد تومان را پس بده و پسر نمی‌فهمد چرا زن پولش را پس می‌خواهد. اشاره می‌کند به کودک و بعد به ساعتش اما زن همچنان اصرار داردکه پول را پس بگیرد و پسر کلافه است از دست زن و زن هم عصبی است و داد و قال می‌کند اگر چه پسر نمی‌شنود اما از حالات صورت زن در می‌یابد که زن عصبانی است. پسر از زن دور می‌شود و روی صندلی‌اش پشت به زن و دنیا می‌نشیند و سرش را پایین می‌اندازد. زن هم فحش می‌دهد و دست کودکش را می‌کشد تا برود. مردم ایستاده‌اند و تماشا می‌کنند. بعضی‌ها هم سرشان را به نشانه تاسف تکان می‌دهند. 

فرشته کم شنواست. چند سال پیش با پسرخاله‌اش ازدواج کرده است که فرد عادی بوده است. فرشته می‌گوید: «دو سال بود مادر و خاله‌ام با هم قهر بودند. خاله‌ام ساکن تهران بود و یک عید نوروز که آمدند سیرجان، سر خاک پدر و مادرشان همدیگر را می‌بینند و همان جا هم را بغل می‌کنند و آشتی می‌کنند. آن شب خاله‌ام و بچه‌هاش و شوهرش برای شام به خانه ما آمدند. پسرخاله همه‌اش به من نگاه می‌کرد. یک هفته نگذشت که خاله‌ام اگر چه موافق نبود اما آمد خواستگاریم». 

فرشته زیباست. صورت معصومی دارد: «فکر کنم پسر خاله‌ام احساساتی شده بود. خلاصه ما هم از خدا خواسته قبول کردیم و خیلی زود ازدواج کردیم. اوایل ازدواج‌مان خیلی با صبر و حوصله با من حرف می‌زد. از تکرار کردن حرف‌هایش خسته نمی‌شد و شمرده شمرده حرف می‌زد تا من بفهمم چه می‌گوید. اما بالاخره یک روز خسته شد و به من گفت کر».

حالا اشک در چشمان فرشته حلقه زده است: «کر را بلند گفت و بعد هم طلاق گرفتیم. بعد از طلاق از پسر خاله‌ام افراد ناشنوای زیادی به خواستگاریم آمدند اما وقتی می‌دیدند من یک بار ازدواج کرده‌ام پا پس می‌کشیدند. خیلی پشیمانم کاش با او ازدواج نمی‌کردم».

 13 اسفند روز جهانی شنوایی است، این روز با هدف بالا بردن آگاهی و ترویج مراقبت از گوش و شنوایی در سراسر جهان توسط سازمان بهداشت جهانی نامگذاری شد. سازمان بهداشت جهانی گزارش داده است که افت شنوایی درمان نشده سالیانه 750 میلیارد دلار در کل جهان هزینه دارد. این هزینه‌ها شامل سیستم‌های مراقبت سلامتی، هزینه‌های اجتماعی،   هزینه‌های پیش‌بینی نشده و هزینه‌های پشتیبانی آموزشی اضافی برای حمایت از کودکان کم‌شنوا است. مهم‌ترین علت افت شنوایی قرارگرفتن در معرض صداهای بلند و ناهنجار است.

- عفونت گوش میانی شایع‌ترین دلیل کاهش شنوایی

دکتر فتح‌اله باستانی مشاور ژنتیک و متخصص کودکان و نوزادان عمده‌ترین دلایل از دست دادن شنوایی را بیماری‌های ژنتیکی می‌داند و می‌گوید: «ناشنوایی و کم‌شنوایی در بچه‌ها به سه دلیل اتفاق می‌افتد و شاید مهمترینش بیماری‌های ژنتیکی باشد. دلیل دوم بیماری‌هایی هستند که ربطی به ژن ندارند اما قبل از تولد بنا به دلایلی مثل؛ عفونت مادر یا ابتلا به بیماری سرخچه به وجود می‌آید. دلیل سوم استفاده مادر از داروهایی است که خودسرانه در دوران حاملگی مصرف می‌کند». دکتر باستانی در ادامه می‌افزاید: «بعد از تولد هم امکان ابتلای کودک به ناشنوایی و کم‌شنوایی وجود دارد. عمده‌ترین دلیل آن عفونت‌ها هستند، مثل بیماری اوریون و همچنین ابتلای کودک به عفونت‌های پی‌درپی گوش به ویژه عفونت گوش میانی. ابتلای کودک به بیماری زردی خیلی شدید و عدم درمان کودک ایجاد ناشنوایی می‌کند. در بعضی موارد هم ابتلای کودک به نارسایی‌های ریه و بستری شدن طولانی مدت در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان ریسک ناشنوایی در کودکان را بالا می‌برد. اما در مجموع شایع‌ترین دلیل کاهش شنوایی عفونت گوش میانی است».

- اهمیت مشاوره ژنتیک

به گفته این مشاور ژنتیک ناشنوایی‌ها به همه‌ی اشکال ژنتیکی به ارث می‌رسند و مشاوره ژنتیک در اینجا خیلی کمک‌کننده است:«قبل از ازدواج باید مشاوره ژنتیک انجام گیرد. باید بررسی شود که در طایفه زوج کسانی بوده‌اند که کاهش شنوایی داشته‌اند یا نه. معمولا کسانی که از ابتدا ناشنوا بودند، نمی‌توانند خوب صحبت کنند». 

وی درباره احتمال ابتلای ناشنوایی درکودکانی که از پدر و مادر ناشنوا مبتلا می‌شوندگفت: «امکان بالایی داردفرزندشان ناشنوا شود اما امکان اینکه سالم هم باشد وجود دارد. اگر دلیل ناشنوایی والدین ژنتیکی نباشد و به دلایل دیگر ناشنوا شده باشند البته فرزندشان سالم به دنیا می‌آید و ازدواج بین این دو نفر هیچ منعی ندارد، به شرطی که علت ناشنوایی والدین بررسی شود. این افراد حتما باید به مشاوره ژنتیک مراجعه کنند». 

دکتر باستانی در ادامه می‌گوید: «می‌توان از ابتلا به ناشنوایی و کم شنوایی تا حدود بسیار بالایی پیشگیری کرد اما در بعضی موارد هم پیشگیری غیرممکن است مثلا ممکن است دو نفر ژن مغلوب داشته باشند و یا یک ژن نادری داشته باشند و ازدواج کنند، بچه‌شان مبتلا می‌شود».به بیان این متخصص کودکان برای پیشگیری از ناشنوایی و کم‌شنوایی اول افراد باید مشاوره ژنتیک انجام دهند. دوم مادر در دوران حاملگی مراقب باشد مبتلا به بیماری‌های عفونی نشود.سوم این‌که هر دارویی را از پیش خودش مصرف نکند. وی می‌افزاید:«بچه‌ها بعد از به دنیا آمدن اگر  شنوایی‌سنجی شوند و بچه‌هایی که از نظر شنوایی دچار مشکل هستند، شناسایی شوند از همان اول برای‌شان کاشت حلزون انجام شود این افراد کر و لال نمی‌شوند. خوشبختانه در کشور ما غربالگری شنوایی‌سنجی گذاشته‌اند. تمام بچه‌هایی که به دنیا می‌آیند در همان یکی دو هفته اول تولد، غربالگری می‌شوند و با تست شنوایی‌سنجی بررسی می‌شوند.»  این پزشک اطفال توصیه می‌کند: «پدر و مادرها دقت کنند وقتی فرزندشان دچار عفونت گوش می‌شود حتما به پزشک مراجعه کنند و درمان را تا بهبودی کامل ادامه دهند».

دکتر باستانی درباره زمان طلایی برای درمان ناشنوایی می‌گوید: «بهتر است از اول تولد تست شنوایی‌سنجی انجام شود و در شش ماهگی حداقل تشخیص داده شود. بعد از سه سالگی کودک درمان خیلی سخت می‌شود».

 مهم‌ترین فردی که می‌تواندکم‌شنوایی کودک را تشخیص دهد مادراست

این متخصص اطفال درباره اهمیت نقش مادر در تشخیص ناشنوایی و کم‌شنوایی کودک می‌گوید: «مهم‌ترین فردی که می‌تواندکم‌شنوایی کودک را تشخیص دهد مادراست. کودکانی که دچار کم شنوایی و ناشنوایی هستند علامت‌هایی دارند. مثلا وقتی مادر در حال حرف زدن با کودک است کودک به سمت صدا برمی‌گردد و مادر را نگاه می‌کند و جهت صدا را تشخیص می‌دهد اگر کودکی در ماه‌های اول چنین کارهایی نمی‌دهد یک زنگ خطر کوچکی به صدا در آمده است.نوزادهای چهار و پنج ماهه وقتی با آنها صحبت می‌شود باید بخندند و یا کودک در حدود یک سالگی باید بتواند چندکلمه صحبت کند. کودکانی که دچار کاهش شنوایی هستند عموما بداخلاق و بدعنق هستند، توجه نمی‌کنند، داد و فریادشان زیاد است. مادر به دلیل این‌که مرتب با کودک در ارتباط است این علایم را می‌تواند تشخیص دهد و پزشک را در جریان قرار دهد».